Deutsch unten
[PL]
W czerwcu 2026 minie 35 lat od podpisania Traktatu o dobrym sąsiedztwie miedzy III RP a zjednoczonymi Niemcami. Negocjowana ponad rok umowa międzynarodowa zobowiązywała obie strony do kształtowania swoich stosunków w duchu dobrego sąsiedztwa i wzajemnej przyjaźni, tworzyła także ramy do rozwoju współpracy w obszarach gospodarki, transportu ochrony środowiska, nauki, jak i pogłębiania stosunków kulturowych oraz wspierania wymiany młodzieżowej. Traktat regulował także zagadnienia osób pochodzenia niemieckiego w Polsce (mniejszości niemieckiej) oraz osób pochodzenia polskiego w Niemczech, gwarantując ich prawa językowe, kulturowe, edukacyjne, religijne, do funkcjonowania w życiu publicznym, jak i swobodę do zrzeszania się. Obie strony umowy uznawały „mniejszości i równorzędne grupy za naturalny pomost między Narodami polskim i niemieckim” oraz wyrażały zaufanie, że wnoszą one „cenny wkład do życia ich społeczeństw”.
20 maja 2026 r. w Warszawie z inicjatywy Fundacji im. Róży Luksemburg oraz Forum Dialogu Publicznego odbyła się dyskusja poświęcona roli społeczności mniejszościowych w rozwoju stosunków polsko-niemieckich. Poszukiwane były odpowiedzi na następujące pytania:
- Czy i w jakim zakresie społeczności mniejszościowe stanowiły „pomost” dla rozwoju stosunków polsko-niemieckich na różnych płaszczyznach?
- Jak wygląda bilans polityki mniejszościowej III RP wobec mniejszości niemieckiej oraz polityki RFN wobec społeczności polskiej i jakie czynniki je kształtowały?
- Jak tematyka mniejszości niemieckiej w III RP i społeczności polskiej w RFN wpływać będzie na stosunki polsko-niemieckie w przyszłości?
Dr Magdalena Lemańczyk, zastępczyni dyrektora Instytutu Studiów Politycznych PAN ds. naukowych mówiła o rozwoju organizacji mniejszości niemieckiej przez ostatnie 35 lat w III RP, zaniku ich działalności w regionach poza Śląskiem, roli jakiej odgrywało i odgrywa wsparcie organizacyjne i finansowe pochodzące z Niemiec oraz znaczenia najmłodszego pokolenia tej społeczności dla przyszłości mniejszości niemieckiej w Polsce. Bogumił Pałka, redaktor naczelny portalu polen.pl mówił o realiach funkcjonowania społeczności polskiej w RFN. Podkreślał, że Polacy w Niemczech coraz bardziej angażują się różne formy polskiego życia społecznego, kulturalnego i artystycznego. Wskazał na wiele różnych inicjatyw stowarzyszeń i grup polskich, organizowanych nie tylko w głównych miastach niemieckich. Heiko Kosel, niemiecki i serbołużycki samorządowiec i członek organizacji Sejm Serbski wskazał na problem braku równości pomiędzy statusem mniejszości niemieckiej w III RP oraz społeczności pochodzenia polskiego w RFN, która wpisana jest polsko-niemiecki traktat o dobrym sąsiedztwie. Z kolei prof. Robert Traba, współprzewodniczący Rady Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej mówił m.in. o dialogu historycznym między Polską a Niemcami i ciążącymi nad nim nierozwiązanymi problemami w sferze symbolicznej, takimi jak pomnik polskich ofiar II wojny światowej w Berlinie.
W czasie ożywionej dyskusji paneliści oraz zgromadzona publiczności rozmawiali o kwestii rozumienia procesów asymilacji i integracji oraz przyszłości praw mniejszości w Europie, w której rośnie znaczenie skrajnej prawicy.
[DE]
Im Juni 2026 jährt sich die Unterzeichnung des Vertrags über gute Nachbarschaft zwischen der Dritten Republik Polen und dem vereinigten Deutschland zum 35. Mal. Der über ein Jahr lang ausgehandelte internationale Vertrag verpflichtete beide Seiten, ihre Beziehungen im Geiste guter Nachbarschaft und gegenseitiger Freundschaft zu gestalten, und schuf zudem einen Rahmen für die Entwicklung der Zusammenarbeit in den Bereichen Wirtschaft, Verkehr, Umweltschutz und Wissenschaft sowie für die Vertiefung der kulturellen Beziehungen und die Förderung des Jugendaustauschs. Der Vertrag regelte auch Fragen bezüglich der Personen deutscher Herkunft in Polen (der deutschen Minderheit) sowie der Personen polnischer Herkunft in Deutschland und garantierte ihnen sprachliche, kulturelle, bildungsbezogene und religiöse Rechte, das Recht auf Teilhabe am öffentlichen Leben sowie die Vereinigungsfreiheit. Beide Vertragsparteien erkannten „Minderheiten und gleichgestellte Gruppen als natürliche Brücke zwischen dem polnischen und dem deutschen Volk“ an und brachten ihre Zuversicht zum Ausdruck, dass diese „einen wertvollen Beitrag zum Leben ihrer Gesellschaften leisten“.
Am 20. Mai 2026 fand in Warschau auf Initiative der Rosa-Luxemburg-Stiftung und des Forums für öffentlichen Dialog eine Diskussion über die Rolle von Minderheitengemeinschaften bei der Entwicklung der deutsch-polnischen Beziehungen statt. Gesucht wurden Antworten auf folgende Fragen:
- Haben Minderheitengemeinschaften eine „Brücke“ für die Entwicklung der deutsch-polnischen Beziehungen auf verschiedenen Ebenen gebildet, und wenn ja, in welchem Umfang?
- Wie sieht die Bilanz der Minderheitenpolitik der Dritten Republik Polen gegenüber der deutschen Minderheit sowie der Politik der Bundesrepublik Deutschland gegenüber der polnischen Gemeinschaft aus, und welche Faktoren haben sie geprägt?
- Wie wird sich die Thematik der deutschen Minderheit in der Dritten Republik Polen und der polnischen Gemeinschaft in der Bundesrepublik Deutschland auf die deutsch-polnischen Beziehungen in der Zukunft auswirken?
Dr. Magdalena Lemańczyk, stellvertretende Direktorin für wissenschaftliche Angelegenheiten am Institut für Politikwissenschaften der Polnischen Akademie der Wissenschaften, sprach über die Entwicklung der Organisationen der deutschen Minderheit in den letzten 35 Jahren in der Dritten Republik, den Rückgang ihrer Aktivitäten in Regionen außerhalb Schlesiens, die Rolle, die die organisatorische und finanzielle Unterstützung aus Deutschland spielte und spielt, sowie die Bedeutung der jüngsten Generation dieser Gemeinschaft für die Zukunft der deutschen Minderheit in Polen. Bogumił Pałka, Chefredakteur des Portals polen.pl, sprach über die Realitäten des Zusammenlebens der polnischen Gemeinschaft in der Bundesrepublik Deutschland. Er betonte, dass sich die Polen in Deutschland zunehmend in verschiedenen Formen des polnischen gesellschaftlichen, kulturellen und künstlerischen Lebens engagieren. Er wies auf zahlreiche Initiativen polnischer Vereine und Gruppen hin, die nicht nur in den deutschen Großstädten organisiert werden. Heiko Kosel, deutscher und sorbischer Kommunalpolitiker und Mitglied des Sorbischen Sejm, wies auf das Problem der Ungleichheit zwischen dem Status der deutschen Minderheit in der Dritten Republik Polen und der Gemeinschaft der Polens en in der Bundesrepublik Deutschland hin, die im deutsch-polnischen Vertrag über gute Nachbarschaft verankert ist. Prof. Robert Traba, Co-Vorsitzender des Stiftungsrats der Stiftung für deutsch-polnische Zusammenarbeit, sprach unter anderem über den historischen Dialog zwischen Polen und Deutschland und die damit verbundenen ungelösten Probleme im symbolischen Bereich, wie beispielsweise das Denkmal für die polnischen Opfer des Zweiten Weltkriegs in Berlin.
Während der lebhaften Diskussion sprachen die Podiumsteilnehmer und das versammelte Publikum über das Verständnis von Assimilations- und Integrationsprozessen sowie über die Zukunft der Minderheitenrechte in Europa, wo die Bedeutung der extremen Rechten zunimmt.